ماركسيستها براساس توجيه غلطى كه از مبدأ و منشأ و علت مذهب مىكردند ، آينده مذهب را تاريك پيشبينى مىكردند زيرا علتى كه آنها فرض مىكردند و نقشى كه مذهب بايد ايفا كند در آينده منفى بود ، پس مذهب به عقيده آنها منفى بود . ظاهراً برخى فيلمها درباره آينده جهان و بشريت از نظر علم و صنعت هست . شايد كتاب معروف علم به كجا مىرود ؟ تأليف ماكس پلانك ترجمه احمد آرام را بتوان نوعى پيشبينى و پيشگويى درباره آينده علم دانست . درباره آينده تمدن امروز نيز پيشبينىها و پيشگوييها مىشود ( 1 ) . پيشگويى استدلالى درباره آينده دين نيز به دو نحو است : فلسفى ، علمى . پيشبينى فلسفى مربوط است به تعليل و توجيه و فلسفه دين كه در گذشته چه بوده است و آيا در آينده فلسفه خود را از دست خواهد داد يا نه ؟ بديهى است كه مثلًا بنا بر نظر كسانى كه دين را ناشى از جهل يعنى تعليلات جاهلانه از خلقت و آفرينش مىدانستند و يا آنان كه ناشى از خوف جاهلانه از طبيعت و مظاهر طبيعت مىدانستند ، با رفتن اين علتها در طى مراحل تمدن و تكامل علمى ، دين فلسفه خود را از دست مىدهد همچنين بنا بر فلسفه ماركسيسم كه دين را عاملى از ناحيه طبقه ممتاز براى كسب و حفظ امتيازات طبقاتى مىداند و يا فرويديسم كه آن را با محروميتهاى جنسى مربوط مىسازد . ولى بنا بر اينكه ناشى از اعماق فطرت انسان است و خواستى است فطرى و يا بنا بر فلسفه اينكه احتياجات اجتماعى بشر بدون دين رفع شدنى نيست ، دين فلسفه خود را براى هميشه حفظ مىكند . ما بحثى كه در سخنرانى « خورشيد دين هرگز غروب نمىكند » كرده‌ايم همه از اين جهت يعنى جهت فلسفى و بررسى علل پيدايش دين بوده است و بر اساس بقاى علل آن حكم كرده‌ايم كه اين خورشيد غروب نمىكند .

--> ( 1 ) . رجوع شود به كتاب آينده نامعلوم تمدن ، تأليف توينبى ، ترجمه فرهنگ جهانپور ، از نشريات دانشگاه اصفهان .